فلسفه کلیدی شکل گیری بازار بورس در جهان، تجمیع سرمایه و تأمین مالی شرکتها و پروژه های آنها در قالب یک سیستم بازار منسجم، قانونمند، پیوسته و شفاف است. مبنای اساس تشکیل این بازارها همان مفهوم اولیه و ساده شراکت، تقسیم سود و زیان احتمالی میان شرکا است .
بورس با تجمیع سرمایه های جزئی و پراکنده، سرمایهگذاریهای مهم و کلان را میسر میسازد و تأثیرات بسزایی بر وضعیت اقتصادی و اجتماعی جامعه و پیشرفت صنایع و آبادانی کشور میگذارد و درعین حال سود و منافع برای سهامداران ایجاد میکند.
پیشینه تاریخی واژه بورس مانند هر کلمه ای، دارای یک پیشینه تاریخی است. برای مثال واژه بانک از آنجا پدید آمد که در اروپا افراد برای انجام مبادلات پولی خود روی نیمکتهای میدانهای قدیمی شهر مینشستند و پولهای خود را مبادله میکردند. ازآنجا که لغت »بَنک« در زبان ایتالیایی به معنی نیمکت است، بعدها مراکزی که وظیفه انجام مبادلات پولی را بر عهده گرفتند به بانک معروف شدند.
به اعتقاد اغلب کارشناسان، تاریخچه پیدایش واژه بورس هم به قرن پانزدهم میلادی بازمیگردد. در آن زمان، بازرگانان و کسبه شهری به نام بورُو در شمال غربی بلژیک، در میدانی به نام تِربورس در مقابل خانه بزرگزاده ای به نام واندِر بورس جمع میشدند و به خریدوفروش کالاهای سرمایه و ابزار خود بر اساس حراج میپرداختند.
از آن تاریخ به بعد مکانهایی که مردم در آنجا به حراج کالا مبادرت میکردند و به تدریج شکل توسعه یافته تر و مسقف به خود گرفت، بورس میگفتند.
در آن زمان، این مکانها از نظم و انضباط خاصی برخوردار نبود و هر کسی میتوانست در آنجا به فعالیت بپردازد، اما به مرورزمان و رفته رفته، نظم و انضباط خاصی در این مکانها حاکم شد؛ به نحوی که پس از مدتی، فقط بازرگانان، صرافان و دلالان بودند که اجازه داشتند در این مکانها خریدوفروش کنند.
درگذر زمان، تالارهای مسقف بورس شکل گرفت و بازرگانان که تا پیش از آن، در هوای آزاد خریدوفروش میکردند، برای خریدوفروش به این تالارها میرفتند. در بسیاری از منابع علمی و تاریخی، زمان آغاز به کار تالارهای مسقف بورس را به عنوان تاریخ رسمی تأسیس بورس در دنیا معرفی میکنند، اگرچه همانطور که گفتیم، پیشینه آن به قبل از آن تاریخ و به قرن پانزدهم میلادی در بلژیک برمیگردد.
بازرگانان همواره به دنبال آن بودند تا ضرر و زیانهای احتمالی ناشی از تجارت خود را کاهش دهند .شراکت، راهی بود که میتوانست ریسک کسب وکار آنها را کاهش دهد؛ چون با شریک شدن چندین فرد در یک کسب وکار، سود و زیانهای احتمالی آن کسب وکار بین شرکا تقسیم میشد. این تجربه، به تدریج به تشکیل شرکتهای سهامی منجر شد. در این شرکتها، هر یک از شرکا به نسبت سهمی که در شرکت داشت، در منافع یا ضررهای احتمالی شرکت سهیم میشد.
اولین شرکت سهامی با نام ماسکوِی در سال ۱۵۵۳ میالدی، با مشارکت عده ای از تجار در روسیه ایجاد شد. گسترش مبادلات تجاری در جهان، نیاز به سرمایه های بیشتر و شرکای بیشتری را آشکار کرد. پیدا کردن شرکای متعدد برای سرمایهگذاری در یک کسب وکار، به مراکزی نیاز داشت که بتواند در واقع بین دارندگان سرمایه و متقاضیان سرمایه، ارتباط برقرار کند. این مراکز، به نام بورس معروف شدند.
شرکتها با فروش سهام خود در بورس، در واقع سرمایه گذاران و شرکای بیشتری را برای مشارکت در کسب وکار خود، پیدا میکردند.
اولین بورس اوراق بهادار جهان در اوایل قرن هفدهم میلادی در شهر آمستردام هلند تشکیل شد و کمپانی هند شرقی، اولین شرکتی بود که سهام خود را در آن عرضه کرد.
فعالیتهای مرتبط با بورس در شهر لندن از اوایل قرن هجدهم میلادی و در قهوه خانه ها شروع شد.
این فعالیتها در سال ۱۷۷۳ میالدی و با خرید ساختمان مستقل توسط معاملهگران وارد فصل جدیدی شد .
درنهایت در سوم مارس سال ۱۸۰۱ میلادی، بورس لندن فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.
اما بورس نیویورک به عنوان سومین بورس بزرگ در گستره تاریخ، فعالیت خود را در ۱۷ می ۱۷۹۲ آغاز کرد و ۲۴ کارگزار بازار سهام در خیابان والاستریت نیویورک و زیر درخت نارون بزرگی دورهم جمع شدند و توافقنامه ای را امضا کردند.
آنها در هشت مارس ۱۸۱۷ با تنظیم اساسنامه شروع به کار بورس نیویورک را رسمیت بخشیدند.
در حال حاضر بازار بورس نیویورک، بزرگترین بازار بورس، از نظر میزان معامالت و ارزش بازار سرمایه در جهان است. با شروع فعالیت بورسهای بزرگ جهان، به تدریج سایر کشورها نیز دارای بورس شدند تا آنجا که امروز کمتر کشوری را میتوان یافت که بورس نداشته باشد.